Door: Emmy Valewink

Bijna dagelijks hebben wij te maken met cliënten die hormonale klachten ervaren en/of niet weten dat het hormonale klachten zijn! Van zowel vrouwen maar ook mannen. De komende maanden willen we hier veel aandacht aan geven zodat je je misschien herkent en vooral wat je er zelf aan kan doen!

Deze maand starten we met de ‘peri-menopauze’ en ‘burn-out’. In de volgende artikelen richten we ons op de mannen en de ‘andropauze’ waarbij het testosteron daalt. Ook besteden we een artikel aan vrouwen die een kinderwens hebben en fertiliteit.

Heb jij ook last van je ‘hormonen’?

Al vanaf je 35e beginnen de eerste hormonale verschuivingen. Bij vrouwen daalt al langzaam de productie van progesteron. Vanaf je 40e kom je als vrouw al in de ‘overgangsfase’: progesteron maar ook oestrogeen daal geleidelijk.

Steeds meer vrouwen tussen de 40 en 55 jaar krijgen te maken met klachten als vermoeidheid, concentratieproblemen, stemmingswisselingen, slaapproblemen en/of gewichtstoename. Deze symptomen worden regelmatig toegeschreven aan een burn-out. Toch blijkt in veel gevallen dat (ook) de overgang, de perimenopauze en menopauze, een belangrijke rol speelt. Omdat de klachten sterk op elkaar kunnen lijken, is het onderscheid soms lastig te maken. Dit artikel bespreekt de overeenkomsten, verschillen, hormonale achtergronden en waarom huisartsen soms een burn-out diagnosticeren terwijl er mogelijk sprake is van overgang gerelateerde klachten. De klachten hebben ook veel overeenkomsten maar de behandeling is heel anders en soms minder complex dan het lijkt!

Wat is een burn-out?

Een burn-out is geen officiële psychiatrische diagnose, maar wordt in Nederland wel erkend als werk gerelateerde overspanningsstoornis. Volgens de definitie van de World Health Organization (WHO) is burn-out een syndroom dat voortkomt uit chronische stress op het werk die niet succesvol is verwerkt. Het wordt gekenmerkt door:

• Extreme vermoeidheid
• Gevoel van uitputting
• Cynisme of afstand tot het werk
• Verminderde professionele effectiviteit
• Concentratie- en geheugenproblemen
• Emotionele instabiliteit

Burn-out ontstaat meestal geleidelijk en is sterk gerelateerd aan langdurige psychologische belasting, hoge verwachtingen, perfectionisme of structurele overbelasting.

Wat is de overgang?

De overgang is de levensfase waarin de hormonale functie van de eierstokken geleidelijk afneemt. De menopauze, het moment waarop een vrouw 12 maanden geen menstruatie meer heeft gehad, markeert het einde van de vruchtbare periode. De jaren daarvoor (perimenopauze) gaan gepaard met sterke hormonale schommelingen.

Typische overgangssymptomen zijn:

• Opvliegers
• Slaapproblemen
• Hartkloppingen
• Stemmingswisselingen
• Angstgevoelens
• Sneller overprikkeld
• Verminderde concentratie en ‘brain fog’
• Vermoeidheid
• Gewrichtsklachten
• Verminderd libido
• Gewichtstoename

Vooral in de perimenopauze kunnen de klachten hevig zijn, juist door de sterk wisselende hormoonspiegels.

De rol van hormonen

1. Oestrogeen

Oestrogeen speelt een centrale rol in de overgang. Het beïnvloedt:

• Temperatuurregulatie (opvliegers)
• Slaapkwaliteit
• Serotonine-aanmaak (stemming)
• Cognitieve functies
• Stressgevoeligheid

Wanneer oestrogeen sterk fluctueert of daalt, kan dit leiden tot stemmingsklachten, angst, somberheid en concentratieproblemen: klachten die sterk lijken op burn-out of depressie.

2. Progesteron

Progesteron werkt kalmerend op het zenuwstelsel. Het stimuleert GABA-receptoren in de hersenen, die zorgen voor ontspanning en slaap. Tijdens de perimenopauze daalt progesteron vaak eerder en sterker dan oestrogeen, wat kan leiden tot:

• Slechter slapen
• Meer piekeren
• Verhoogde stressgevoeligheid
• Onrust

3. Cortisol

Cortisol is het belangrijkste stresshormoon. Bij burn-out is er sprake van een ontregeld stresssysteem (HPA-as), waarbij de cortisolrespons verstoord raakt. Dit kan zich uiten in:

• Chronische vermoeidheid
• Verminderde stressbestendigheid
• Concentratieproblemen

Ook tijdens de overgang kan het stresssysteem gevoeliger worden door hormonale veranderingen, waardoor vrouwen sneller overbelast raken.

4. Serotonine en dopamine

Oestrogeen beïnvloedt neurotransmitters zoals serotonine en dopamine. Wanneer oestrogeen daalt, kan dit effect hebben op:

• Motivatie
• Geluksgevoel
• Emotieregulatie

Hierdoor kunnen overgangsklachten sterk lijken op een stemmingsstoornis of burn-out.

Overeenkomsten tussen burn-out en overgang

Er is een aanzienlijke overlap in symptomen:

Symptoom	Burn-out	Overgang
Vermoeidheid	✔	✔
Slaapproblemen	✔	✔
Concentratieproblemen	✔	✔
Prikkelbaarheid	✔	✔
Angstklachten	✔	✔
Somberheid	✔	✔

Waarom wordt de overgang vaak verward met burn-out?

Er zijn verschillende redenen waarom huisartsen soms (eerst) de diagnose burn-out stellen:

1. Gebrek aan specifieke kennis over perimenopauze

De perimenopauze wordt nog niet altijd uitgebreid behandeld in medische opleidingen. De nadruk ligt vaak op opvliegers, terwijl psychische en cognitieve klachten minder snel aan hormonen worden gekoppeld.

2. Sterke focus op psychosociale factoren

Wanneer een vrouw in deze levensfase ook werk- en gezinsdruk ervaart (pubers, relatie, carrière), ligt een stressdiagnose voor de hand. De hormonale component blijft dan soms onderbelicht.

3. Hormonale schommelingen zijn moeilijk meetbaar

In de perimenopauze kunnen hormoonwaarden per dag fluctueren. Belangrijk is dat je de test op het juiste moment afneemt! Een bloedtest kan ‘normaal’ zijn, terwijl er toch sprake is van hormonale instabiliteit. Bij Your Health Coach werken we met hormoononderzoek die je op een specifieke dag in je cyclus afneemt zodat de juiste referentiewaarden eraan gekoppeld worden. Laat je persoonlijke adviseren!

4. Stigma rondom hormonen

Psychische klachten worden vaker als psychologisch geïnterpreteerd dan biologisch. De invloed van oestrogeen op het brein wordt nog niet altijd voldoende erkend.

De wisselwerking tussen burn-out en overgang

Hormonale veranderingen kunnen de stressgevoeligheid verhogen. Hierdoor kan een vrouw die jarenlang goed functioneerde, plotseling minder belastbaar worden. De overgang kan dus een kwetsbare periode zijn waarin burn-out sneller ontstaat. Met andere woorden: de overgang veroorzaakt niet direct burn-out, maar kan wel de drempel verlagen.

Conclusie

Burn-out en overgang delen veel symptomen, zoals vermoeidheid, concentratieproblemen en stemmingsklachten. Het grote verschil ligt in de onderliggende oorzaak: bij burn-out staat chronische stress centraal, terwijl overgangsklachten voortkomen uit hormonale schommelingen, met name van oestrogeen en progesteron.

De overlap in klachten maakt het voor huisartsen soms lastig om direct de juiste diagnose te stellen. Zeker in de perimenopauze kunnen hormonale veranderingen zich primair uiten in psychische en cognitieve klachten, zonder duidelijke opvliegers. Hierdoor wordt regelmatig eerst gedacht aan burn-out of depressie.

Een zorgvuldige anamnese, aandacht voor leeftijd, menstruatiepatroon en lichamelijke signalen, en erkenning van de hormonale invloed op het brein zijn essentieel om tot een juiste beoordeling te komen.

Wat kan je zelf doen?

1. Eet zoveel mogelijk onbewerkt en vermijdt suikers!
2. Schakel ’s avonds op tijd af, telefoon uit, ontspan en ga op tijd naar bed.
3. Doe 2x per week krachttraining of pilates
4. Zorg voor je dagelijkse beweging in de vorm van wandelen, fietsen of duursport
5. Ontspan voldoende en doe dingen waar jij blij van wordt!

Neem contact met ons op voor persoonlijk advies! We kijken allereerst naar leefstijl, voeding en jouw klachten. Vervolgens kunnen een hormoon onderzoek adviseren waarbij progesteron, oestrogeen, testosteron en DHEA (stress hormoon) wordt gemeten. Op basis hiervan kunnen we je adviseren bio-identieke hormonen zoals progesteroncrème te gebruiken. Soms is de oplossing snel gevonden en verhelpt of vermindert het je klachten al binnen enkele maanden!